Ontstaan van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017

In 2017 namen de Eerste en Tweede Kamer de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017) aan. Deze wet vervangt de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv 2002). De nieuwe wet is in verschillende stappen tot stand gekomen. Op deze pagina leest u hoe dat proces is verlopen en wanneer de wet mogelijk in werking treedt.

Advies van de commissie van toezicht

De eerste stap naar de Wiv 2017 dateert uit 2011. Die stap was een advies aan de regering van de CTIVD, de toezichthouder op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De CTIVD adviseerde onder meer: onderzoek of de diensten de bevoegdheid moeten krijgen om breder telecommunicatie via de kabel te onderscheppen. De Wiv 2002 was op dat punt volgens de CTIVD ‘wat gedateerd’.

Evaluatie van de commissie-Dessens

Naar aanleiding van het advies van de CTIVD vroeg de Tweede Kamer om een evaluatie van de Wiv 2002. De commissie-Dessens voerde deze evaluatie uit in 2013. Dessens adviseerde onder meer om brede onderschepping van informatie via de kabel mogelijk te maken. De commissie pleitte ook voor een steviger toezicht op de bijzondere bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

Consultatie

Vervolgens stelde de regering een conceptwetsvoorstel op. In 2015 konden burgers, organisaties en bedrijven hun mening over dit voorstel geven in een internetconsultatie. Dit leverde meer dan 1100 reacties op. De regering vroeg apart om een reactie van de Nationale ombudsman en de CTIVD. Dit omdat het wetsvoorstel gevolgen had voor de werkwijzen van deze organisaties.

Privacy Impact Assessment

In 2016 volgde in opdracht van de regering een onafhankelijk Privacy Impact Assessment (PIA), uitgevoerd door wetenschappers van TNO en het Tilburg Institute for Law, Technology, and Society (TILT). Een PIA is een analyse van de effecten van een wetsvoorstel (of van een product of dienst) op de privacy van mensen. De PIA oordeelde kritisch over het wetsvoorstel. Zo concludeerden de onderzoekers onder meer dat privacyrisico’s onvoldoende werden onderkend en dat de voorgestelde waarborgen vaak niet voldoende waren om die risico’s af te dekken.

Advies van de Raad van State

Vanzelfsprekend adviseerde ook de Raad van State over het wetsvoorstel. In dit advies oordeelde de Raad dat het wetsvoorstel voldeed aan de eisen die voortvloeien uit het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM). Wel uitte de Raad ernstige twijfels over de effectiviteit van het voorgestelde toezichtstelsel. Zo zou de nieuw te vormen Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) onbedoeld slechts een ‘alibifunctie’ kunnen vervullen (door ‘het zekere voor het onzekere’ te nemen en standaard toestemming te verlenen). Ook had de Raad van State ernstige twijfels over de bewaartermijn van gegevens die diensten verzamelen door het breed onderscheppen van telecommunicatie.

Aangepast wetsvoorstel

Al deze reacties en adviezen leidden tot een aangepast wetsvoorstel, dat de regering in het najaar van 2016 naar de Tweede Kamer stuurde. In hoofdstuk 12 van de Memorie van Toelichting op de Wiv 2017 beschrijft de regering hoe de reacties en aanbevelingen in het nieuwe wetsvoorstel zijn verwerkt.

Behandeling in de Tweede en Eerste Kamer

In februari 2017 stemde de Tweede Kamer in met de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017, die op een enkel punt nog geamendeerd (gewijzigd) was door Kamerleden. De PvdA, VVD, SGP, ChristenUnie, CDA, PVV, Groep Bontes/Van Klaveren, Van Vliet, 50PLUS, Houwers en Monasch stemden voor. GroenLinks, PvdD, SP, Groep Kuzu/Öztürk (DENK), Klein en D66 stemden tegen.

De Eerste Kamer ging akkoord in juli 2017. De VVD, PvdA, CDA, SGP, ChristenUnie, 50PLUS, OSF en PVV stemden voor. GroenLinks, PvdD, SP en D66 stemden tegen.

Alle stukken van de parlementaire behandeling vindt u in de verzamelde Kamerstukken.

Ook kunt u rechtstreeks naar:

Inwerkingtreding van de wet

Op 1 september 2017 zijn enkele onderdelen van de wet in werking getreden. Het gaat om de wetsartikelen over de samenstelling van de nieuwe, onafhankelijke toetsingscommissie (TIB) en de afdeling Klachtbehandeling van de commissie van toezicht (CTIVD). De leden daarvan moeten worden geworven voordat de wet volledig van kracht kan zijn.

De overige onderdelen van de wet zouden op 1 januari 2018 ingaan, maar dit is uitgesteld. De reden is dat er meer tijd nodig is om kandidaten voor de TIB te vinden. Inwerkingtreding van de hele wet op 1 mei 2018 lijkt haalbaar. Als de uitslag van het referendum een ‘nee’ is tegen de Wiv 2017, dan zal de regering de wet opnieuw moeten overwegen.

Meer weten?

Pdf