Veelgestelde vragen over het referendum van 6 april 2016

Op 6 april 2016 houdt Nederland een referendum over de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie (EU) en Oekraïne. Waarom wordt hierover een referendum gehouden? Staat in de overeenkomst iets over toetreding tot de EU? En wat gebeurt er met de uitkomst van het referendum? Antwoorden op deze en andere vragen leest u hier. Zie verder de informatie op deze site over de achtergrond en de inhoud van de associatieovereenkomst.

Waarom wordt er een referendum gehouden over de associatieovereenkomst?

Er wordt een raadgevend referendum gehouden over de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne, omdat hier verzoeken voor zijn ingediend na een oproep van onder meer GeenPeil (een initiatief van GeenStijl, Burgercomité EU en het Forum voor democratie) en de Kiesraad heeft vastgesteld dat dit voldoende geldige verzoeken waren. De mogelijkheid van een raadgevend referendum over wetten en verdragen bestaat sinds 1 juli 2015.

Waarom stemmen we bij het referendum niet over de associatieovereenkomst, maar over de goedkeuringswet?

Volgens de Wet raadgevend referendum kan een raadgevend referendum worden aangevraagd over de meeste wetten die het parlement heeft aanvaard, of over verdragen die het parlement stilzwijgend (dat wil zeggen: zonder goedkeuringswet) heeft aanvaard. In het geval van de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne heeft het parlement zijn goedkeuring gegeven via een zeer korte wet, de goedkeuringswet. Dat betekent dat het referendum alleen over die wet kan gaan. De letterlijke vraag in het referendum is daarom: bent u voor of tegen de wet tot goedkeuring van de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne?

Staat in de associatieovereenkomst iets over toetreding van Oekraïne tot de EU?

Nee. In de associatieovereenkomst spreken Oekraïne en de EU af om economisch en politiek meer te gaan samenwerken. Ze spreken er niet in af dat Oekraïne lid wordt van de EU. Oekraïne heeft daarvoor geen aanvraag gedaan en is geen kandidaat-lidstaat.

Toelichting
Landen die lid willen worden van de EU, kunnen daartoe een aanvraag indienen. Wanneer de EU die aanvraag officieel heeft goedgekeurd, is dat land een kandidaat-lidstaat van de EU. Een land moet vervolgens voldoen aan bepaalde eisen om in aanmerking te komen voor toetreding. Dit zijn de criteria van Kopenhagen.

Wordt in de associatieovereenkomst ook gesproken over samenwerking op het gebied van defensie?

Ja. In artikel 7 spreken Oekraïne en de Europee Unie af samen te werken om hun buitenland- en veiligheidsbeleid meer op elkaar af te stemmen. Daaronder valt ook het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) van de Europese Unie. Bijzondere aandacht wordt daarbij besteed aan het voorkomen van conflicten, crisisbeheersing, de stabiliteit in de regio, ontwapening, het niet verspreiden van massavernietigingswapens, wapenbeheersing en controle op de uitvoer van wapens, terwijl ook een betere dialoog over ruimtevaart wordt nagestreefd. In de artikelen daarna (8-13) worden verschillende van deze punten nader uitgewerkt. Zo wordt in artikel 10 gesproken over versterkte deelname van Oekraïne aan (militaire) operaties van de Europese Unie die gericht zijn op crisisbeheersing.

De associatieovereenkomst wordt soms ook (handels)verdrag of akkoord genoemd. Hoe zit dat?

De officiële naam is ‘associatieovereenkomst’, maar vaak wordt ook ‘associatieverdrag’ of ‘associatieakkoord’ gebruikt.

Als een groot deel van een associatieovereenkomst over handelsafspraken gaat, wordt die ook wel een handelsverdrag genoemd. Dat is niet helemaal juist. Een associatieovereenkomst is gericht op samenwerking op meer terreinen dan alleen handel, bijvoorbeeld energie, wetenschap en technologie, cultuur en ook corruptiebestrijding en hervorming van de rechtsstaat.

De debatten in de Eerste en Tweede Kamer zijn gegaan over Oekraïne, Moldavië en Georgië. Waarom gaat het referendum alleen over Oekraïne?

De EU heeft in dezelfde periode de associatieovereenkomsten met Moldavië, Georgië en Oekraïne gesloten. Over alle drie heeft het parlement een goedkeuringswet aanvaard. Alleen over de goedkeuringswet rond Oekraïne zijn voldoende geldige verzoeken ingediend voor een raadgevend referendum. Daarom gaat het referendum alleen daarover.

Hoe kan ik bepalen of ik voor of tegen de associatieovereenkomst ben?

De Referendumcommissie informeert over de wet waarover het referendum gaat. In dit geval de wet tot goedkeuring van de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne. Bij het informeren over de inhoud van die associatieovereenkomst beperkt de commissie zich tot de tekst van de overeenkomst. De commissie heeft er geen inhoudelijk oordeel over. Wilt u weten wat de standpunten zijn van voor- en tegenstanders? Volg dan in de periode voorafgaand aan het referendum het publieke debat. Dat kan via diverse media.

Wat gebeurt er met de uitkomst van het referendum over de associatieovereenkomst?

Als minder dan 30% van de kiesgerechtigden heeft gestemd, is de uitslag ongeldig. Dan kan de regering de wet tot goedkeuring van de associatieovereenkomst in werking laten treden. Als ten minste 30% van de kiezers heeft gestemd, is de uitslag van het referendum geldig.

Als de uitslag geldig is, dan zijn er 2 mogelijkheden:

  • Een meerderheid van de kiezers is voor. Dan kan de regering de wet tot goedkeuring van de associatieovereenkomst in werking laten treden.
  • Een meerderheid van de kiezers is tegen. Dan heeft de regering 2 mogelijkheden: het parlement voorstellen om de wet in te trekken; of het parlement voorstellen om de uitslag van het referendum niet te volgen en de wet toch in te voeren. Het parlement kan het kabinetsvoorstel vervolgens goedkeuren of verwerpen.

Het referendum is raadgevend, niet bindend. Dat wil zeggen dat regering en parlement niet verplicht zijn de uitslag te volgen. Meer informatie over de procedure is te vinden op de website van de Kiesraad.

Wat gebeurt er als Nederland, na het referendum, niet instemt met de associatieovereenkomst?

Als Nederland niet officieel instemt met de associatieovereenkomst, kan deze overeenkomst niet in werking treden. Alle lidstaten moeten namelijk instemmen. Daarmee vervalt niet automatisch de voorlopige toepassing door de EU van delen van de overeenkomst.

Toelichting
Om de voorlopige toepassing van die delen van de overeenkomst te beëindigen, is een besluit nodig van de Raad van de Europese Unie. Welke delen van de associatieovereenkomst al worden toegepast, staat in de besluiten van de Raad van de Europese Unie. Dit zijn:

Waar vind ik meer informatie over het stemmen?

Specifieke informatie over het stemmen (zoals stempas, stemlokalen, volmachten en dergelijke) vindt u bij uw gemeente. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de lokale organisatie van het referendum.